EN
> Home > Themas > Cultureel erfgoed in het Noorderbrugtracé

Cultureel erfgoed in het Noorderbrugtracé

Het nieuwe Noorderbrugtracé doorkruist een deel van Maastricht dat zowel boven- als ondergronds doordrenkt is van geschiedenis. Cultuur- en bouwhistorisch onderzoek gingen daarom tijdens de realisatie van het nieuwe Noorderbrugtracé hand in hand met archeologisch onderzoek. Het Maastrichtse cultureel erfgoed is zo tijdig in beeld gebracht en al aanwezige kennis verder uitgediept.

Goede voorbereiding

In opdracht van bouwer Strukton Civiel brachten specialisten van Arcadis tijdens de uitvoering het Maastrichtse erfgoed in kaart. In uitvoerige plannen beschreven ze de aanpak vóór en tijdens de bouw van de nieuwe aanlanding van de Noorderbrug. Zo schreef archeoloog Ineke de Jongh een Plan van Aanpak voor archeologisch onderzoek. Specialist cultuurhistorie Eline Amsing inventariseerde alle cultuurhistorische waarden in het plangebied en schreef een Plan van Aanpak voor bouwhistorisch onderzoek. Op die manier werd voorafgaand aan de uitvoering uitgebreid bekeken waar de risico’s voor het Maastrichtse erfgoed lagen. Op de aangewezen locaties werd archeologisch of bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd. Bijvoorbeeld bij de historische vestingmuren rondom de Hoge en Lage Fronten en de Kazemat van ravelijn C op het Sappiterrein (zie foto hieronder). Maar ook de kademuur bij de monumentale duiker onder de Bosscherweg werd uitvoering onderzocht.

Kazemat C op het Sappiterrein

Historisch kaartmateriaal

De uitgangspunten voor archeologisch, cultuur- en bouwhistorisch onderzoek in het nieuwe Noorderbrugtracé werden bepaald aan de hand van de vestingwerkenkaart en vestingvisie van team CERK ( Cultureel Erfgoed en Ruimtelijke Kwaliteit) van de gemeente Maastricht. Maar er werd ook dankbaar gebruik gemaakt van externe deskundigheid en oude kaarten, foto’s en archiefstukken die Maastricht Vestingstad en de Stichting Menno van Coehoorn beschikbaar stelden. Kaarten, onderzoeksresultaten en ontwerptekeningen werden voortdurend over elkaar heen gelegd. Waar nodig én mogelijk paste bouwer Strukton Civiel ontwerpen aan, zodat geschiedenis en toekomst elkaar zo min mogelijk verstoorden.

Veiligheid voorop

Een voorbeeld van een aangepast ontwerp is pijler 13. De pijler grenst niet alleen aan de Bosscherweg, maar ook aan een historische kademuur van de Zuid-Willemsvaart. Om de monumentale duiker onder de Bosscherweg te beschermen, is het ontwerp van pijler 13 aangepast. Dat was echter niet overal mogelijk: de veiligheid en stabiliteit van de nieuwe Noorderbrugaanlanding stond steeds voorop. Zo moest bij pijler 14 een deel van het oude ‘Lunet la Reine’ plaats te maken voor de bouwwerkzaamheden. Dat is overigens niet uniek: ook in het verleden zijn grote delen van vestingwerken (deels) geruimd om plaats te maken voor nieuwe wegen, woningen en fabrieken. Voordat een dergelijk besluit genomen wordt, worden all resten uitvoering gedocumenteerd en gefotografeerd. Zo blijft informatie en kennis behouden voor de toekomst.

Pijler 13

Maatwerk per locatie

Per locatie koos bouwer Strukton Civiel samen met opdrachtgever projectbureau Noorderbrugtracé voor maatwerk. Aan de hand van historische bronnen was vooraf vastgesteld of intensief onderzoek nodig was. Op locaties waar de kans op waardevolle vondsten heel klein was of waar de bodem amper werd verstoord, vond vooraf géén onderzoek plaats. Dat betekende echter niet dat toevalstreffers werden uitgesloten: zowel de deskundigen van de gemeente Maastricht én Arcadis hielden voortdurend rekening met onverwachte vondsten. Zo troffen de bouwers van Strukton Civiel resten van vestingmuren aan bij graafwerkzaamheden in de Kastanjelaan. De bouwers van Strukton waren dan ook voor aanvang van de werkzaamheden uitvoerig geïnstrueerd en schakelden deskundige hulp in wanneer verkleuringen of oude stenen in de grond werden aangetroffen.

Vaste procedures

De procedure bij archeologische vondsten en/of onderzoeken aan historische bouwwerken werd vooraf duidelijk vastgelegd: de specialisten van aannemer Strukton namen altijd contact op met de archeoloog en de cultuurhistorici van de gemeente Maastricht, Maastricht Vestingstad en de Stichting Menno van Coehoorn.

Bewaren voor de toekomst

Archeologische vondsten blijven grotendeels bewaard. Als er historische muren van bijvoorbeeld de vestingwerken werden aangetroffen zijn deze in de meeste gevallen – nadat de onderzoeken waren afgerond – onder de grond, oftewel in situ bewaard. Dat betekent dat de locatie bekend is, maar de restanten niet zijn opgegraven en weggehaald. Voor geschiedkundigen is dat de beste vorm van behoud: archeologische resten blijven het best bewaard voor toekomstige generaties op hun oorspronkelijke plek. Ze verschaffen zo vaak meer informatie dan opgegraven vondsten en blijven tegelijkertijd ongeschonden. Dat geldt niet voor kleinere, handzame vondsten zoals kanonskogels, kruiken of bierflesjes: die zijn gedocumenteerd, schoongemaakt en uiteindelijk overgedragen aan het depot van de gemeente Maastricht.

Kanonskogel - 1

Voelen en beleven in het Frontenpark

Voor bewoners en weggebruikers staat de bereikbaarheid en leefbaarheid van de stad voorop. Tegelijkertijd moet de historie van een gebied zoveel mogelijk behouden blijven. Bij de aanleg van het nieuwe Noorderbrugtracé zijn resten altijd gedocumenteerd, onderzocht en ingemeten zodat het beeld van de Maastrichtse geschiedenis verder kon worden ingevuld. Historische resten verdwenen vervolgens weer onder de grond, waar ze behouden blijven voor eventueel toekomstig onderzoek. Maar dankzij de realisatie van het nieuwe Noorderbrugtracé zijn de Hoge en Lage Fronten nu met elkaar te verbinden tot één groot Frontenpark. Hier is een deel van de vestingwerken onder handen genomen om verder verval tegen te gaan. In het Frontenpark kunnen bewoners en bezoekers de Maastrichtse geschiedenis  midden in de stad zien én beleven.

Naslagwerken

Onderzoeksresultaten zijn gebundeld in rapporten waarvan na afronding altijd een exemplaar een plek krijgt in het Centre Céramique waar belangstellenden de rapporten in kunnen zien.

Meer over archeologie en cultuurhistorie in het noorderbrugtracé:

Zoeken naar vroeger

Kanonskogel in het Noorderbrugtracé

Kademuur in kaart

Ondergrondse sporen

Sporen van de oude Bosscherweg?

Zand erover!

Van uitlaten en krammen

Archeologie in ’t klein

Wandelen door geschiedenis?

Cabergerweg: graven in geschiedenis

Archeologisch en bouwhistorisch onderzoek Noorderbrugtracé in Jaarboek Nederlandse Archeologie 2017

Fotografie: Fred Berghmans

10 april 2019

Noorderbrug Maastricht is onderdeel van het programma Belvédère-Maastricht.
Aan deze website kunnen geen rechten worden ontleend.