EN
> Home > Themas > Cultureel erfgoed in het Noorderbrugtracé

Cultureel erfgoed in het Noorderbrugtracé

Het nieuwe Noorderbrugtracé doorkruist een deel van Maastricht dat zowel boven- als ondergronds doordrenkt is van geschiedenis. Cultuur- en bouwhistorisch onderzoek gaan daarom hand in hand met archeologisch onderzoek. Het Maastrichtse cultureel erfgoed wordt zo tijdig in beeld gebracht en al aanwezige kennis verder uitgediept.

Goede voorbereiding

In opdracht van bouwer Strukton brengen specialisten van Arcadis al meer dan een jaar het Maastrichtse erfgoed in kaart. In plannen beschrijven ze de aanpak vóór en tijdens de bouw van de nieuwe aanlanding van de Noorderbrug. Zo heeft archeoloog Ineke de Jongh een Plan van Aanpak voor archeologisch onderzoek geschreven. Specialist cultuurhistorie Eline Amsing heeft alle cultuurhistorische waarden in het plangebied geïnventariseerd en een Plan van Aanpak voor bouwhistorisch onderzoek geschreven. Zo is voorafgaand aan de bouw uitgebreid bekeken waar de risico’s voor het erfgoed liggen. Op de aangewezen locaties is archeologisch of bouwhistorisch onderzoek uitgevoerd. Bijvoorbeeld bij de historische vestingmuren rondom de Hoge en Lage Fronten en de Kazemat van ravelijn C op het Sappiterrein. Maar ook de kademuur bij de monumentale duiker onder de Bosscherweg is uitvoering onderzocht.

Historisch kaartmateriaal

De uitgangspunten voor archeologisch, cultuur- en bouwhistorisch onderzoek in het nieuwe Noorderbrugtracé zijn bepaald aan de hand van de vestingwerkenkaart en vestingvisie van team CERK ( Cultureel Erfgoed en Ruimtelijke Kwaliteit) van de gemeente Maastricht. Maar er wordt ook dankbaar gebruik gemaakt van externe deskundigheid en oude kaarten, foto’s en archiefstukken die beschikbaar zijn gesteld door Maastricht Vestingstad en de Stichting Menno van Coehoorn. Kaarten, onderzoeksresultaten en ontwerptekeningen worden voortdurend over elkaar heen gelegd. Waar nodig én mogelijk past bouwer Strukton ontwerpen aan, zodat geschiedenis en toekomst elkaar zo min mogelijk verstoren.

Veiligheid voorop

Een voorbeeld van een aangepast ontwerp is pijler 13. Deze grenst niet alleen aan de Bosscherweg, maar ook aan een historische kademuur van de Zuid-Willemsvaart. Om de monumentale duiker onder de Bosscherweg te beschermen, is het ontwerp van pijler 13 aangepast. Dat is echter niet overal mogelijk: de veiligheid en stabiliteit van de nieuwe Noorderbrugaanlanding staat voorop. Zo is bij pijler 14 een deel van het oude ‘Lunet la Reine’ verwijderd om plaats te maken voor de bouwwerkzaamheden. Dat is overigens niet uniek: ook in het verleden zijn grote delen van vestingwerken (deels) geruimd om plaats te maken voor nieuwe wegen, woningen en fabrieken. Voordat een dergelijk besluit genomen wordt, wordt alles goed gedocumenteerd en gefotografeerd. Zo blijft informatie en kennis behouden voor de toekomst. In de archeologie noemen we dit ook wel behoud ‘ex situ’.

Maatwerk per locatie

Per locatie is gekozen voor maatwerk. Aan de hand van historische bronnen wordt vastgesteld of intensief onderzoek nodig is. Op locaties waar de kans op waardevolle vondsten heel klein is of waar de bodem amper wordt verstoord, vindt vooraf géén onderzoek plaats. Dat betekent echter niet dat toevalstreffers zijn uitgesloten: zowel de deskundigen van de gemeente Maastricht én Arcadis houden voortdurend rekening met onverwachte vondsten. Zo werden resten van vestingmuren aangetroffen bij graafwerkzaamheden in de Kastanjelaan. De bouwers van Strukton zijn dan ook uitvoerig geïnstrueerd en schakelen deskundige hulp in wanneer verkleuringen of oude stenen in de grond worden aangetroffen.

Vaste procedures

De procedure bij archeologische vondsten en/of onderzoeken aan historische bouwwerken zijn vooraf duidelijk vastgelegd: de specialisten van aannemer Strukton leggen dan altijd contact met de archeoloog en de cultuurhistorici van de gemeente Maastricht, Maastricht Vestingstad en de Stichting Menno van Coehoorn. Nu de bouw van het nieuwe Noorderbrugtracé in volle gang is, is al op een groot aantal locaties archeologisch onderzoek uitgevoerd. Zo zijn de graafwerkzaamheden voor de bouw van de 17 brugpijlers intensief archeologisch begeleid. En ook bij het verleggen van een deel van de riolering bij de Bosscherweg waren de archeologen erbij.

Bewaren voor de toekomst

Archeologische vondsten blijven grotendeels bewaard. Als er historische muren van bijvoorbeeld de vestingwerken worden aangetroffen worden deze in de meeste gevallen – nadat de onderzoeken zijn afgerond – onder de grond, oftewel in situ bewaard. Dat betekent dat de locatie bekend is, maar de restanten niet worden opgegraven en weggehaald. Voor geschiedkundigen is dat de beste vorm van behoud: archeologische resten blijven het best bewaard voor toekomstige generaties op hun oorspronkelijke plek. Ze verschaffen zo vaak meer informatie dan opgegraven vondsten en blijven tegelijkertijd ongeschonden. Dat geldt niet voor kleinere, handzame vondsten zoals kanonskogels, kruiken of bierflesjes: die worden gedocumenteerd, schoongemaakt en uiteindelijk overgedragen aan het depot van de gemeente Maastricht.

Voelen en beleven in het Frontenpark

Voor bewoners en weggebruikers staat de bereikbaarheid en leefbaarheid van de stad voorop. Tegelijkertijd moet de historie van een gebied zoveel mogelijk behouden blijven. Bij de aanleg van het nieuwe Noorderbrugtracé worden resten altijd gedocumenteerd, onderzocht en ingemeten zodat het beeld van de Maastrichtse geschiedenis verder kan worden ingevuld. Historische resten verdwijnen daarna weer onder de grond, waar ze behouden blijven voor eventueel toekomstig onderzoek. Tegelijkertijd maakt het nieuwe tracé het mogelijk om de Hoge en Lage Fronten met elkaar te verbinden tot één groot Frontenpark, waar een deel van de vestingwerken wordt gerestaureerd en de geschiedenis een prominente plek krijgt. Zo kunnen bewoners en bezoekers de Maastrichtse geschiedenis straks midden in de stad zien én beleven.

Naslagwerken

Onderzoeksresultaten worden gebundeld in rapporten waarvan altijd een exemplaar na afronding een plek krijgt in het Centre Céramique. Zo wordt er één rapport gemaakt met de resultaten van al het cultuurhistorisch onderzoek. Ook de resultaten van alle archeologische onderzoeken tijdens de uitvoering van het project worden gebundeld tot één rapport. In het Centre Céramique zijn de rapporten beschikbaar voor iedereen die deze wil inzien. Maar let op: het duurt nog een poos voordat de eerste rapporten gereed zijn. Er wordt namelijk nog hard gewerkt aan het nieuwe Noorderbrugtracé!

Meer over archeologie en cultuurhistorie in het noorderbrugtracé:

Zoeken naar vroeger

Kanonskogel in het Noorderbrugtracé

Kademuur in kaart

Ondergrondse sporen

Sporen van de oude Bosscherweg?

Zand erover!

Van inlaten en krammen

Fotografie: Fred Berghmans

1 februari 2017

Noorderbrug Maastricht is onderdeel van het programma Belvédère-Maastricht.
Aan deze website kunnen geen rechten worden ontleend.